มะมุดคืออะไร

มะมุด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Mangifera foetida Lour. อยู่ในวงศ์ Amacardiaceae อยู่ในสกุลเดียวกับมะม่วง แต่รสชาติและลักษณะต่างกัน

• ชื่อท้องถิ่น: มะแจ, มาแจ, มาจัง, มาแจฮูแต (มลายู-ยะลา), มะมุด, มะละมุดไทย
• พบในไทย: ภาคใต้ ตามชายฝั่งแม่น้ำ ป่าพรุ และป่าดิบชื้น
• พบต่างประเทศ: เวียดนาม, พม่า, มาเลเซีย, กัมพูชา, อินโดนีเซีย, ฟิลิปปินส์

ต้นมะมุดเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ใบเดี่ยวสีเขียวเข้ม มันวาว ดอกเป็นช่อสีชมพูอมแดง หอมเย็น ผลมีรสเปรี้ยวอมหวาน กลิ่นแรง คนใต้ชอบกินสดหรือปรุงในอาหารรสเปรี้ยว

ความเชื่อของคนใต้

คนเฒ่าคนแก่เชื่อว่า มะมุดเป็นผลไม้สมุนไพร กินแล้วดีต่อสุขภาพ ทำให้อายุยืน ใช้ผักผลไม้เปรี้ยวแบบนี้ช่วยบำบัดร่างกายตามวิถีธรรมชาติ เมนูยอดนิยมคือ ยำลูกมะมุด เปรี้ยวถึงใจ กินแล้วสดชื่น

ลักษณะของต้นมะมุด

ลำต้น

สูงประมาณ 10-20 เมตร เปลือกแตกเป็นร่องคลื่น กิ่งอ่อนเกลี้ยง ไม่มีต่อมระบายอากาศ น้ำยางสีขาวขุ่นซึมออกมาเวลาโดนบาด

ใบ

ใบเดี่ยว ขนาดกว้าง 5-15 ซม. ยาว 15-35 ซม. เรียงเวียนสลับ ปลายใบมน ขอบใบเรียบ มันวาว เส้นกลางใบชัดเจน ก้านใบ 2-5.5 ซม.

ดอก

ออกเป็นช่อใหญ่ สีชมพูหรือส้ม มีกลิ่นหอมเย็น ช่อดอกยาว 15-30 ซม. ดอกสมบูรณ์เพศ ออกดอกช่วงมกราคม – มีนาคม

ผล

ผลเดี่ยวรูปไข่แกมขอบขนาน ขนาด 6-7 ซม. กว้าง, 8-10 ซม. ยาว ก้านผลยาว 15-20 ซม. ผลอ่อนสีเขียว ผลสุกเหลืองแกมเขียว เนื้อผลฉ่ำน้ำ ผลดิบมียางระคายเคืองปากและริมฝีปาก 1 ผล มี 1 เมล็ด

สายพันธุ์มะมุด

• ลูกมุดชัน: อยู่ในป่า ผลเล็ก ยางเยอะ สุกแล้วตกให้สัตว์ป่ากิน ปัจจุบันหายากมาก
• ลูกมุดบ้าน: หาง่าย ปลูกตามบ้านหรือสวน กินได้ทั้งดิบและสุก
  • ผลอ่อน: จิ้มกับน้ำพริก กินกับขนมจีน
  • ผลแก่: ทำยำหรือแกงส้ม
  • ผลสุก: กินสดรสหวานอมเปรี้ยว
• ลูกมุดสีดา: ต้นใหญ่สูงมาก ผลดิบเนื้อเหนียว แต่ผลสุกเนื้อเนียน หอมหวาน อร่อยมาก

วิธีปลูกและดูแลมะมุด

มะมุดขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดหรือเพาะกล้า – นำเมล็ดสุกมาชำในถุงเพาะผสมดิน ขุยมะพร้าว ปุ๋ยหมัก – รดน้ำสม่ำเสมอ ช่วงแรกมีร่มบังแดด 70% – ต้นกล้างอกประมาณ 1 เดือน และต้องรอ 6-7 ปี ถึงจะให้ผล – บางคนใช้วิธีตอนกิ่งหรือชำกิ่ง เพื่อลดเวลาและปลูกลงพื้นที่ได้ทันที

ประโยชน์และสรรพคุณของมะมุด

• ผล: วิตามินซีสูง เสริมภูมิคุ้มกัน ป้องกันหวัด
• ผลอ่อน: ผักเคียง กินกับน้ำพริก
• ผลแก่: ใส่แกงส้ม ยำ เพิ่มรสเปรี้ยว
• ผลสุก: กินสด รสหวานอมเปรี้ยว
• ใบ: ใช้ลดไข้
• น้ำยาง: ใช้ในการสักให้รอยชัดและติดทน
• เมล็ด: รสฝาด แก้ท้องร่วง สมานลำไส้และแผล
• ลำต้น: เนื้อไม้ใช้ก่อสร้าง ทำด้ามเครื่องมือ ทำฟืน ต้มเป็นยาแก้โรคบิด

ความสำคัญทางเศรษฐกิจ

มะมุดเป็นพืชเศรษฐกิจของภาคใต้ ทั้งไม้และผลมีราคา ตลาดผู้บริโภคต้องการสูง และเป็นของว่างหรือผักปรุงอาหารที่นิยม

ใครไปใต้แล้วเจอ มะมุด อย่าลืมลองชิม ผลไม้พื้นบ้านไทยแท้ ๆ รสชาติเปรี้ยวอมหวาน กลิ่นเฉพาะตัว จะติดใจทั้งรสและสรรพคุณแน่นอน